Prawna ochrona osób udzielających pierwszej pomocy

W obecnym systemie prawnym niezależnie od tego, czy ma się uprawnienia i umiejętności
w zakresie pierwszej pomocy, czy też nie, każdy obywatel ma prawny obowiązek niesienia pomocy poszkodowanym w stanie zagrożenia ich zdrowia i życia.

Często jednak poza obawami związanymi z samym udzielaniem pomocy, świadkowie wypadków,  jak i sami funkcjonariusze służb, mają obawy co do konsekwencji prawnych postępowania
w warunkach ratowania czyjegoś zdrowia czy życia.

Co więcej, ratownicy medyczni  i strażacy w swojej pracy często narażeni są  na różnego rodzaju zagrożenia, w tym ze strony  samych poszkodowanych, jak i osób będących w pobliżu wykonywanych przez nich czynności. Niejednokrotnie muszą również poświęcić własne mienie.

I. Powszechny obowiązek niesienia pomocy

Powszechny obowiązek niesienia pomocy w stanie nagłego zagrożenia życia wynika bezpośrednio z art. 4 Ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (dalej UoPRM).

Art. 4 UoPRM: „Kto zauważy osobę lub osoby znajdujące się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego lub jest świadkiem zdarzenia powodującego taki stan, w miarę posiadanych możliwości
i umiejętności ma obowiązek niezwłocznego podjęcia działań zmierzających do skutecznego powiadomienia o tym zdarzeniu podmiotów ustawowo powołanych do niesienia pomocy osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego”.

Wyrażony powyżej obowiązek, został również wsparty przepisem Kodeksu Karnego, który przewiduje sankcje za jego zignorowanie.

Art.  162 k.k. §  1 „Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”.

Wyłączenie odpowiedzialności przewiduje  §  2 tego artykułu:

„Nie popełnia przestępstwa, kto nie udziela pomocy, do której jest konieczne poddanie się zabiegowi lekarskiemu albo w warunkach, w których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej.”

II. Prawna ochrona osób udzielających pierwszej pomocy

  1. Ochrona na gruncie prawa karnego

Prawna ochrona osób udzielających pierwszej pomocy wynika z treści art. 5 Ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym:

Art. 5 ust. 1 UoPRM: „Osoba udzielająca pierwszej pomocy, kwalifikowanej pierwszej pomocy oraz podejmująca medyczne czynności ratunkowe korzysta z ochrony przewidzianej w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2016 r. poz. 1137, z późn. zm.) dla funkcjonariuszy publicznych”.         

 

Z powyższego wynika, że osoby udzielające pierwszej pomocy korzystają z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych. Przepis ten nie daje jednak podstaw do uznawania takich osób za funkcjonariuszy publicznych.

Definicja legalna pojęcia funkcjonariusza publicznego znajduje się w art. 115 § 13 k.k. Została ona skonstruowana w taki sposób, że jeżeli dana osoba nie należy do żadnej z kategorii podmiotów w niej wymienionych, nie jest funkcjonariuszem publicznym, chociażby nawet inne przepisy gwarantowały jej taką ochronę prawną, jaką przewidziano dla funkcjonariuszy publicznych, jak ma to miejsce
w przypadku przepisu art. 5 UoPRM.

Osoba udzielająca pierwszej pomocy, kwalifikowanej pierwszej pomocy oraz podejmująca medyczne czynności ratunkowe nie jest funkcjonariuszem publicznym, może natomiast pełnić funkcję publiczną w zgodnie z treścią przepisu  art. 115 § 19 k.k. Będzie to miało miejsce w sytuacji, kiedy osoba, o której mowa w art. 5 ust. 1 ustawy, będzie zatrudniona w jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi.

Przepisami kodeksu karnego, które zapewniają ochronę osób udzielających pierwszej pomocy są:

– Art. 222 § 1 k.k. „Kto narusza nietykalność cielesną funkcjonariusza publicznego lub osoby do pomocy mu przybranej podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3”.

 

– Art.  223.  §  1 k.k. „Kto, działając wspólnie i w porozumieniu z inną osobą lub używając broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu albo środka obezwładniającego, dopuszcza się czynnej napaści na funkcjonariusza publicznego lub osobę do pomocy mu przybraną podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.”

– Art.  224 §  1. „Kto przemocą lub groźbą bezprawną wywiera wpływ na czynności urzędowe organu administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”.

  • 2. „Tej samej karze podlega, kto stosuje przemoc lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia funkcjonariusza publicznego albo osoby do pomocy mu przybranej do przedsięwzięcia lub zaniechania prawnej czynności służbowej”.

Art. 226 §  1 k.k. „Kto znieważa funkcjonariusza publicznego lub osobę do pomocy mu przybraną, podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku”.

 

  1. Ochrona na gruncie prawa cywilnego

Ustawodawca, aby chronić osoby udzielające pierwszej pomocy, przed roszczeniami o naprawienie szkody, wprowadził do Ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym, instytucję zbliżoną działania w stanie wyższej konieczności:

 

Art. 5 ust 2 UoPRM:  „Osoba, o której mowa w ust. 1, może poświęcić dobra osobiste innej osoby, inne niż życie lub zdrowie, a także dobra majątkowe w zakresie, w jakim jest to niezbędne dla ratowania życia lub zdrowia osoby znajdującej się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.”

W świetle wyżej wskazanego przepisu chroniona jest osoba, która udzielając pierwszej pomocy, narusza dobra osobiste czy materialne drugiej osoby. Granice ochrony, zgodnie wyżej wskazanym przepisem, wyznaczają dobra osobiste – życie i zdrowie osób znajdujących się w stanie nagłego zagrożenia. Tylko ratowanie tych dóbr będzie dostatecznym uzasadnieniem dla poświęcenia innych wartości takich jak majątek czy inne dobra osobiste danej osoby.

Należy jednak pamiętać o konieczności zachowania proporcji pomiędzy sytuacją zagrożenia
a działaniem z poświęceniem dobra innej osoby. W pierwszej kolejności należy wskazać, że działanie takie jest uzasadnione tylko wtedy, gdy nie istnieje inny sposób odwrócenia zagrożenia. Samo postępowanie z kolei powinno odbyć się jedynie w niezbędnym zakresie i tylko w takim stopniu,
w jakim jest to konieczne.

Zapis z art. 5 ust 2 UoPRM odnosi się do osób wskazanych w ust. 1 tego samego artykułu,  nie zaś do każdej osoby.

  1. Obowiązek naprawienia szkody osobie udzielającej pierwszej pomocy

Niejednokrotnie, w trakcie udzielania pierwszej pomocy, konieczne jest poświęcenie dobra należącego do osoby udzielającej tej pomocy.  Sytuacja związana ze zdarzeniami w których dochodzi do poszkodowania osób, jest zwykle dynamiczna. Do tego dochodzi adrenalina i konieczność szybkiego działania. Nie ma wtedy czasu na myślenie o tym, kto pokryje koszty uszkodzeń mienia. Ustawodawca na szczęście uwzględnił takie okoliczności i zapewnił ochronę w postaci możliwości naprawienia szkód przez Skarb Państwa. Wynika to bezpośrednio z przepisu Ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym:

Art.  6 UoPRM: „1. Osobie, która poniosła szkodę na mieniu powstałą w następstwie udzielania przez nią pierwszej pomocy, przysługuje roszczenie o naprawienie tej szkody od Skarbu Państwa reprezentowanego przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce powstania szkody.

  1. Naprawienie szkody, o którym mowa w ust. 1, obejmuje szkodę rzeczywistą.
  2. Naprawienie szkody, o którym mowa w ust. 1, nie przysługuje, jeżeli szkoda powstała wyłącznie
    z winy osoby, o której mowa w ust. 1, lub osoby trzeciej, za którą Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności”.

W świetle wyżej wskazanego przepisu, aby móc mówić o ewentualnej odpowiedzialności Skarbu Państwa, szkoda musi mieć charakter majątkowy. Znaczy to tyle, że powstała szkoda musi być mierzalna w pieniądzu. Nie podlegają zatem pod ten przepis szkody niemajątkowe jak np. krzywda czy cierpienie psychiczne. Jak wskazuje ust 3 powyższego przepisu, szkoda nie może być również powstać z wyłącznej winy osoby udzielającej pierwszej pomocy.

Słowem podsumowania: Ustawodawca przy tworzeniu przepisów uwzględnił występowanie różnych zagrożeń w warunkach udzielania pierwszej pomocy. Czy są one wystarczające? Zapraszam do dyskusji w komentarzach.

 

Bibliografia:

Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny

Poździoch Stefan (red.), Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Komentarz, wyd. II,
LEX elektr. 2013

Darmorost Elżbieta, Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Komentarz, LexisNexis 2013

Autor: Barbara Lepioszka 🙂

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com
Inline
Inline